روند برنامه ريزي شهري در ايران در طي زمان و به همراه تحولاتي كه در روند شهـرنشيني صورت گرفته، فـراز  و نشيب هاي بسياري را پشت سر نهاده است.

در دوره باستان به تدريج با پيشرفت تمدن و بالا رفتن سطح تكنيك و فرهنگ، تك بناها ومجموعه هاي زيستي تبديل به شهرهاي بزرگي شدند كه داراي طرحها، نقشه ها، تأسيسات و اجزاي حساب شده اي بوده اند.  روند برنامه ريزي شهري از نظر كمي و كيفي در زمان ساسانيان به اوج خود رسيد. شهرها به طبقات مختلف اجتماعي تقسيم شده و اجزاي سه گانه «ارگ» «شارستان» و «ربض» شكل گرفتند.بازرگاني و تجارت باعث رونق و گسترش بازارها شد.تصميم گيري هاي سياسي و نظامي با تأثير گرفتن از عامل مذهب در آن زمان بعضي اوقات باعث شكل گيري و ساخته شدن شهـرهاي جديد شد.

با ورود اسلام به ايران شهـرها ابتدا تغييرات قابل توجهي نكردند. البتـه با وارد شدن عناصري مانند مسجد در فرهنگ شهرسازي، شكل ويژه اي به خود گرفتند. اين شكل ويژه در ابتدا شباهت بسياري به شهـرسازيهاي زمان ساساني داشت و نمي توان به آنها شهرهاي اسلامي نام داد. چـرا كه شهرها ضمن حفظ ويژگيهاي ايراني و سرزمين خاص خود، بعضي از خصوصيات نشأت گرفته از  فرهنگ اسلام را نيز در خود پذيرفتند.

 در دوره پس از ورود اسلام، به تدريج شهـرهاي بسياري پايه گذاري و ساخته شد و شهرهايي نيز دوباره سازي يا بهسازي شدند. در ابتدا مسجد، يگانه عامل تمايز شهـر از روستا بود. بعداً با گسترش دين اسلام و توسعه شهرها، مسجد در بافت روستا نيز جاي گرفت. اوج شهرسازي در دوره پس از ورود اسلام در زمان صفويه است. در اين موقع علاوه بر پياده شدن يك طرح جامع شهرسازي براي اصفهان كه پايتخت شده بود، شهرهاي ديگري نيز قبل يا بعد از آن رونق يافتند. مانند: قزوين، تبريز، مشهـد و . ...